Geleneksel Çocuk Oyunları

Geleneksel Çocuk Oyunları ve Kuralları

Kültürel mirasımızın bir parçası olan bu oyunlar, belirli disiplin ve adalet kuralları üzerine inşa edilmiştir. Kurallar çocuklara sınırları, liderliği ve kaybetmeyi kabullenmeyi öğretir.

Kurallı yapı, T.C. Sağlık Bakanlığı sağlıklı çocuk gelişimi rehberlerinde de belirtildiği üzere, dürtü kontrolünün gelişimini doğrudan destekler. İşte evde, bahçede veya parkta hemen uygulayabileceğiniz kurallar bütünü.

1. Mendil Kapmaca

• Oyuncu Sayısı: En az 6 kişi.
• Gerekli Malzeme: Bir adet mendil veya kumaş parçası.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular eşit sayıda iki gruba ayrılır. Karşılıklı olarak sıraya girerler. Ortada duran bir hakem mendili elinde tutar. Hakem bir numara söylediğinde, her iki gruptan o numaraya sahip oyuncular hızla koşarak mendili kapmaya çalışır. Mendili alan oyuncu, rakibine yakalanmadan kendi çizgisine dönmeye çalışır. Yakalanırsa elenir, dönerse takımına puan kazandırır.

2. Saklambaç

• Oyuncu Sayısı: En az 3 kişi.
• Gerekli Malzeme: Sayım yapılacak bir duvar veya ağaç (ebe yeri).
• Nasıl Oynanır: Bir ebe seçilir. Ebe, gözlerini duvara yaslayarak önceden belirlenen sayıya kadar (örneğin 50) yüksek sesle sayar. Bu sırada diğer oyuncular gizlenir. Ebe saymayı bitirince "Önüm arkam sağım solum sobe, saklanmayan ebe" diyerek aramaya başlar. Gördüğü oyuncuların adını söyleyerek ebe yerine dokunup "sobe" der. Oyuncular ebeden önce oraya dokunursa kurtulur.
• 

3. Körebe

• Oyuncu Sayısı: En az 4 kişi.
• Gerekli Malzeme: Gözleri bağlamak için koyu renkli bir kumaş.
• Nasıl Oynanır: Bir oyuncunun gözleri kumaşla bağlanır. Diğer oyuncular ebenin etrafında döner ve ona dokunarak kaçar. Ebe, sesleri takip ederek diğer oyunculardan birini yakalamaya çalışır. Yakaladığı kişinin yüzüne ve kıyafetlerine dokunarak kim olduğunu tahmin etmek zorundadır. Doğru tahmin ederse, yakalanan kişi yeni ebe olur.
• 

4. Köşe Kapmaca

• Oyuncu Sayısı: En az 5 kişi.
• Gerekli Malzeme: Belirgin köşeleri olan bir alan veya çizilmiş kareler.
• Nasıl Oynanır: Alanın köşelerine birer oyuncu geçer. Bir kişi ise ortada ebe olarak kalır. Köşelerdeki oyuncular, ebenin fark etmediği anlarda birbirleriyle yer değiştirmeye çalışır. Bu yer değişimi sırasında ebe boş kalan köşelerden birini kaparsa, köşesiz kalan oyuncu yeni ebe olur. Hızlı refleks gerektiren bir geleneksel oyun örneğidir.

5. Yakan Top

• Oyuncu Sayısı: En az 6 kişi.
• Gerekli Malzeme: Hafif ve yumuşak bir top.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular iki eşit gruba ayrılır. Yazı tura ile atıcı ve ortadaki grup belirlenir. Atıcı grup ikiye bölünerek karşılıklı uçlara geçer. Ortadaki grubu top fırlatarak vurmaya çalışırlar. Havadan gelen topu yere değmeden tutan oyuncu "can" kazanır. Vurulan oyuncu elenir. Tüm oyuncular vurulunca gruplar yer değiştirir.

6. Tombik (Dokuz Taş)

• Oyuncu Sayısı: En az 6 kişi.
• Gerekli Malzeme: 9 adet yassı taş ve bir top.
• Nasıl Oynanır: Taşlar üst üste dizilir. Atıcı takım belirlenen mesafeden topu fırlatarak taşları devirmeye çalışır. Taşlar devrilince atıcı takım kaçar, savunma takımı topu kapıp taşları üst üste dizmeye çalışan rakiplerini vurmaya çalışır. Vurulmadan taşları eski haline dizen takım oyunu kazanır.

7. Çelik Çomak

• Oyuncu Sayısı: En az 2 kişi veya iki takım.
• Gerekli Malzeme: Biri uzun (çomak), diğeri kısa (çelik) iki adet tahta sopa.
• Nasıl Oynanır: Yere küçük bir çukur kazılır veya iki taş yan yana koyulur. Kısa sopa bu boşluğun üzerine yerleştirilir. Oyuncu, uzun sopayla kısa sopanın altından vurarak onu havaya kaldırır ve havada hızla vurarak ileri fırlatır. Rakip takım kısa sopayı havada yakalamaya çalışır. Yakalayamazsa, düştüğü yerden atış noktasına olan mesafe uzun sopayla ölçülerek puan hesaplanır.

8. Seksek

• Oyuncu Sayısı: En az 2 kişi.
• Gerekli Malzeme: Tebeşir ve yassı bir taş.
• Nasıl Oynanır: Yere tebeşirle ardışık numaralandırılmış kareler çizilir. Oyuncu taşı birinci kareye atar. Taşın olduğu kareye basmadan, diğer karelerde tek ayak üzerinde zıplayarak ilerler. Çiftli karelerde iki ayağını aynı anda basabilir. Dönüşte taşı tek ayak üzerindeyken dengesini kaybetmeden geri alır. Çizgiye basan veya taşı dışarı atan elenir.
• 

9. İstop

• Oyuncu Sayısı: En az 4 kişi.
• Gerekli Malzeme: Yumuşak bir top.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular çember oluşturur. Ebe topu havaya fırlatırken bir oyuncunun adını bağırır. Adı söylenen oyuncu topu havada tutmaya çalışır. Tutarsa başka bir isim söyler. Top yere düşerse, topu yakaladığı an "İstop!" diye bağırır. Herkes olduğu yerde donar. Ebe, hareketsiz duran oyunculardan birini topla vurmaya çalışır. Vurulan kişi puan kaybeder veya yeni ebe olur.
• 

10. Beş Taş

• Oyuncu Sayısı: En az 2 kişi.
• Gerekli Malzeme: 5 adet küçük, yuvarlak taş.
• Nasıl Oynanır: Taşlar yere bırakılır. Oyuncu bir taşı havaya fırlatır, o taş havadayken yerdeki taşlardan birini kapıp havadaki taşı aynı elle yakalamak zorundadır. Oyun aşama aşama ilerler; önce taşlar birer birer, sonra ikişer, üçer ve dörderli gruplar halinde toplanır. Son aşamada taşlar el sırtında köprü kurularak toplanır.

11. Ortada Sıçan

• Oyuncu Sayısı: En az 3 kişi.
• Gerekli Malzeme: Bir adet top.
• Nasıl Oynanır: İki oyuncu karşılıklı geçer, üçüncü oyuncu ortada kalır. Kenardaki oyuncular topu birbirlerine fırlatırken ortadaki oyuncuyu vurmaya çalışırlar. Ortadaki oyuncu topa yakalanmadan kaçmak zorundadır. Topu havada yakalarsa can kazanır. Vurulursa, sırasını kenardaki oyuncuya devreder.

12. Çatlak Patlak

• Oyuncu Sayısı: En az 3 kişi.
• Gerekli Malzeme: Malzeme gerekmez.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular ellerini avuç içleri yukarı bakacak şekilde yan yana getirir. Herkes sağ elini yanındaki arkadaşının sol elinin üzerine koyar. "Çatlak patlak, yusyuvarlak, kremalı börek, sütlü çörek..." şarkısı söylenirken sırayla birbirlerinin avucuna vururlar. Şarkının son kelimesinde vurulan oyuncu elini çekebilirse vuran kişi elenir, çekemezse kendisi elenir.

13. Yağ Satarım Bal Satarım

• Oyuncu Sayısı: En az 6 kişi.
• Gerekli Malzeme: Düğüm atılmış bir mendil.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular halka halinde yere oturur ve gözlerini kapatır. Ebe elindeki mendille halkanın etrafında dönerek "Yağ satarım, bal satarım, ustam ölmüş ben satarım" şarkısını söyler. Mendili fark ettirmeden birinin arkasına bırakır. Arkasına mendil bırakılan oyuncu durumu fark ettiği an mendili alıp ebiyi kovalamaya başlar. Ebe, o oyuncunun yerine oturabilirse kurtulur, yakalanırsa tekrar ebe olur.

14. Kutu Kutu Pense

• Oyuncu Sayısı: En az 4 kişi.
• Gerekli Malzeme: Malzeme gerekmez.
• Nasıl Oynanır: Çocuklar el ele tutuşarak bir çember oluşturur. Hızla dönerek "Kutu kutu pense, elmamı yerse, arkadaşım [İsim], arkasını dönse" şarkısını söylerler. Adı söylenen çocuk arkasını dönerek çembere ters şekilde tutunmaya devam eder. Tüm çocuklar arkasını dönene kadar oyun bu ritimle sürer.
• 

15. Aç Kapıyı Bezirganbaşı

• Oyuncu Sayısı: En az 6 kişi.
• Gerekli Malzeme: Malzeme gerekmez.
• Nasıl Oynanır: İki ebe seçilir ve kendilerine gizli birer isim (örneğin elma-armut) koyarlar. El ele tutuşup kollarını havaya kaldırarak bir kapı oluştururlar. Diğer oyuncular tren olup altlarından geçerken bezirganbaşı şarkısı söylenir. Şarkı bittiğinde kapı kapanır ve içeride kalan oyuncuya gizlice "Elma mı, armut mu?" diye sorulur. Seçimine göre o ebenin arkasına geçer. Gruplar oluşunca halat çekme yarışı yapılır.

16. Bom

• Oyuncu Sayısı: En az 3 kişi.
• Gerekli Malzeme: Malzeme gerekmez.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular halka şeklinde dizilir. Birden başlayarak sırayla sayıları söylerler. Ancak 5 ve 5'in katlarına (5, 10, 15...) gelen oyuncular sayı yerine "BOM!" demek zorundadır. Şaaşırıp sayıyı söyleyen veya süreyi geçiren oyuncu oyundan elenir. Dikkat ve odaklanmayı maksimum seviyeye çıkaran zihinsel bir aktivitedir.

17. İsim Şehir Hayvan

• Oyuncu Sayısı: En az 2 kişi.
• Gerekli Malzeme: Kağıt ve kalem.
• Nasıl Oynanır: Kağıda İsim, Şehir, Hayvan, Bitki, Eşya, Sanatçı sütunları çizilir. Bir harf seçilir. Oyuncular zamana karşı yarışarak o harfle başlayan kelimeleri bulmaya çalışır. İlk bitiren "Durdun!" der. Benzersiz cevaplar 10, aynı cevaplar 5 puan değerindedir. Puanlar toplanarak kazanan ilan edilir.
• 

18. Kulaktan Kulağa

• Oyuncu Sayısı: En az 5 kişi.
• Gerekli Malzeme: Malzeme gerekmez.
• Nasıl Oynanır: Oyuncular yan yana sıraya dizilir. İlk baştaki oyuncu, yanındakinin kulağına kimsenin duyamayacağı bir fısıltıyla uzun ve karmaşık bir cümle söyler. Herkes duyduğunu yanındakine aktarır. Sıranın sonundaki oyuncu cümleyi yüksek sesle söyler. İlk cümleyle son cümle arasındaki komik farklar oyunun eğlencesini oluşturur.
• 

19. Donarak Dans (Heykel)

• Oyuncu Sayısı: En az 3 kişi.
• Gerekli Malzeme: Müzik çalabilen bir cihaz.
• Nasıl Oynanır: Bir kişi müzikten sorumlu olur. Müzik başladığında tüm oyuncular özgürce ve hareketli şekilde dans eder. Müzik aniden durdurulduğu an herkes olduğu pozisyonda donup heykel gibi beklemek zorundadır. Kıpırdayan, dengesini kaybeden veya gülen oyuncu elenir. En sona kalan oyuncu alkışlanır.
• 

20. Sıcak Soğuk

• Oyuncu Sayısı: En az 2 kişi.
• Gerekli Malzeme: Küçük bir nesne (anahtarlık, oyuncak).
• Nasıl Oynanır: Ebe odadan çıkarılır veya gözlerini kapatır. Diğer oyuncular belirlenen küçük nesneyi odanın bir yerine saklar. Ebe nesneyi aramaya başladığında, nesneye yaklaştıkça diğer oyuncular "sıcak", uzaklaştıkça "soğuk" diye bağırarak yönlendirme yapar. Nesne tam bulunmak üzereyken "yanıyorsun" denir.